Hierarchia na statku

Kto tu rządzi, kto komu podlega i skąd to w ogóle wiadomo. Poniżej typowa struktura załogi statku handlowego. Kliknij stanowisko, żeby zobaczyć, co ta osoba naprawdę robi i jak dojść na jej miejsce.

kapitan nadrzędne uprawnienia

dział maszynowy

starszy mechanik poziom zarządzania drugi mechanik poziom zarządzania oficer mechanik wachtowy poziom operacyjny oficer elektroautomatyk poziom operacyjny starszy motorzysta poziom pomocniczy motorzysta wachtowy poziom pomocniczy kadet maszynowy praktykant

dział pokładowy

starszy oficer poziom zarządzania oficer wachtowy poziom operacyjny bosman funkcja armatorska starszy marynarz poziom pomocniczy marynarz wachtowy poziom pomocniczy kadet pokładowy praktykant

dział hotelowy pod starszym oficerem

kucharz okrętowy wymóg MLC przy załodze powyżej 10 steward funkcja armatorska

Ramka przerywana: rola bez dokumentu kwalifikacyjnego w rozporządzeniu. To funkcje powierzane przez armatora (bosman, steward) oraz kadeci, czyli praktykanci w rozumieniu ustawy o pracy na morzu. Poziomy (zarządzania, operacyjny, pomocniczy) pochodzą z Konwencji STCW.

Jak się mówi na statku

Jak się nazywa główny mechanik na statku?

Starszy mechanik, po angielsku Chief Engineer, w skrócie C/E albo po prostu chief. „Główny mechanik” to nazwa potoczna: w dokumentach i na liście załogi jej nie znajdziesz. Formalnie to starszy oficer mechanik z dyplomem na poziomie zarządzania. Kieruje całym działem maszynowym i podlega kapitanowi.

Kto to jest chief na statku?

Zależy od działu. Chief w maszynie to starszy mechanik (Chief Engineer), szef działu maszynowego. Chief na pokładzie to starszy oficer (Chief Officer), zastępca kapitana i szef działu pokładowego. Dlatego w rozmowie często dodaje się, o którego chodzi: chief maszyny albo chief z pokładu.

Kto to jest pierwszy oficer na statku?

W polskich dokumentach kwalifikacyjnych nie ma stanowiska „pierwszy oficer”. Najczęściej tak mówi się na starszego oficera (Chief Officer), czyli zastępcę kapitana. Część armatorów ma jednak osobną funkcję pierwszego oficera, więc o tym, kto to jest na konkretnym statku, rozstrzyga lista załogi i system zarządzania bezpieczeństwem armatora.

Jak nazywają się mechanicy na statku?

Od góry: starszy mechanik (chief), drugi mechanik (second), oficerowie mechanicy wachtowi (w ogłoszeniach 3rd i 4th Engineer, potocznie trzeci i czwarty), a pod nimi starsi motorzyści i motorzyści wachtowi. Osobno pracuje oficer elektroautomatyk (ETO), który odpowiada za elektrykę i automatykę.

Kto to jest bosman na statku?

Bosman to szef załogi pokładowej: doświadczony starszy marynarz, któremu armator powierzył kierowanie robotą na pokładzie. Podlega starszemu oficerowi, a jemu podlegają starsi marynarze i marynarze wachtowi. To funkcja, nie stanowisko z dyplomu.

Kto odpowiada za łączność na statku?

Na statkach handlowych nie ma już radiooficera. Łączność prowadzą oficerowie pokładowi ze świadectwem operatora GMDSS, a jedna osoba z załogi jest wyznaczona jako główna odpowiedzialna za łączność w sytuacji niebezpieczeństwa (konwencja SOLAS, rozdział IV). Za całość, jak za wszystko na statku, odpowiada kapitan.

Skąd wiadomo, kto za co odpowiada

Zaskoczenie: żaden przepis nie rozpisuje codziennej roboty starszego oficera ani bosmana punkt po punkcie. Konwencje definiują role i uprawnienia (np. to starszy oficer przejmuje kierowanie statkiem w razie niezdolności kapitana), ale pełną listę zadań tworzy armator: Kodeks ISM (sekcja 3.2) każe mu określić i udokumentować zakres odpowiedzialności i uprawnień wszystkich, których praca dotyka bezpieczeństwa. Konkretna lista obowiązków mieszka więc w systemie zarządzania bezpieczeństwem (SZB, w praktyce mówimy SMS) konkretnego armatora. Dlatego dwa statki tej samej wielkości mogą mieć te same nazwy stanowisk i inaczej rozpisaną robotę, i oba będą zgodne z przepisami.

W kartach stanowisk oznaczamy każdą pozycję: wymóg to rzecz zapisana w konwencji, ustawie albo rozporządzeniu, a zwyczaj to praktyka armatorska, która u różnych armatorów może wyglądać inaczej.

I jedna twarda reguła na drogę: nazwa z ogłoszenia, miejsce na schemacie i wpis w dokumentach statku mogą się różnić. Rozstrzygają dokument kwalifikacyjny, lista załogi, certyfikat bezpiecznej obsługi i SZB armatora, nie etykieta.

U innych bywa inaczej

Nasz schemat to jeden z kilku spotykanych układów. U części armatorów kuchnia jest osobnym pionem obok pokładu i maszyny (galley department), a na statkach pasażerskich cały dział hotelowy podlega osobnemu kierownikowi (chief purser albo hotel manager) i bywa liczniejszy niż pokład z maszyną razem. Który układ obowiązuje na twoim statku? Ten przyjęty przez armatora: Kodeks ISM (sekcja 3.2) każe udokumentować odpowiedzialność, uprawnienia i wzajemne powiązania personelu, a armatorzy robią to najczęściej właśnie schematem organizacyjnym w dokumentacji SZB na statku.

Chcesz zobaczyć całą drabinę awansu z wymaganiami i miesiącami praktyki? Mamy ją rozpisaną krok po kroku: ścieżki kariery. A na każdy szczebel, także najniższy, wchodzi się z kompletem czterech przeszkoleń bezpieczeństwa i przeszkoleniem zapoznawczym na statku: katalog przeszkoleń STCW.

Co ludzie najczęściej mylą

Starszy mechanik podlega starszemu oficerowi.

Nie. Starszy mechanik podlega bezpośrednio kapitanowi i jest na tym samym poziomie zarządzania co starszy oficer, każdy w swoim dziale. To najczęstszy błąd popularnych opisów hierarchii.

STCW, sekcja A-I/1 (obaj na poziomie zarządzania)

Gdy kapitan wejdzie na mostek, automatycznie przejmuje prowadzenie statku.

Nie. Oficer wachtowy dalej odpowiada za bezpieczną nawigację, niezależnie od obecności kapitana na mostku, chyba że kapitan wyraźnie poinformuje o przejęciu odpowiedzialności i obaj to jednakowo rozumieją.

Kodeks STCW, sekcja A-VIII/2 par. 24.3

Przepisy mówią, ilu ludzi musi liczyć załoga statku danej wielkości.

Takiej tabeli nie ma. Skład załogi ustala indywidualnie dyrektor urzędu morskiego według trzynastu kryteriów i potwierdza certyfikatem bezpiecznej obsługi statku. Ilu ludzi musi być na twoim statku, mówi dokument tego statku, nie ogólny przepis. I nie każde stanowisko z naszego schematu musi być na każdym statku: o wymaganych rozstrzyga certyfikat konkretnej jednostki.

art. 80 ustawy o bezpieczeństwie morskim; rozporządzenie Dz.U. 2015 poz. 2104

Wachta 04:00 do 08:00 dla starszego oficera i 00:00 do 04:00 dla drugiego to przepis.

To utrwalony zwyczaj, nie przepis. Żadna konwencja nie przypisuje wacht do stanowisk: układ wacht nawigacyjnych ustala kapitan, a maszynowych starszy mechanik w konsultacji z kapitanem.

Kodeks STCW, sekcja A-VIII/2

Oficer wachtowy to po prostu pomocnik na mostku.

Oficer wachtowy reprezentuje kapitana i podczas swojej wachty odpowiada za bezpieczną nawigację statku oraz przestrzeganie przepisów o zapobieganiu zderzeniom.

Kodeks STCW, sekcja A-VIII/2 par. 13

Fakty prawne za: Kodeksem ISM w polskiej wersji urzędowej (załącznik I do rozporządzenia (WE) nr 336/2006), Konwencją i Kodeksem STCW (Dz.U. z 2013 r. poz. 1092), rozporządzeniem o wyszkoleniu i kwalifikacjach (Dz.U. z 2023 r. poz. 1383, ze zm.) oraz ustawami o pracy na morzu i o bezpieczeństwie morskim. Podział obowiązków w praktyce zależy od systemu zarządzania bezpieczeństwem armatora. Widzisz błąd? Zgłoś korektę.